ANASAYFA SİTEDE ARA FOTO GALERİ VİDEOLAR ANKETLER SİTENE EKLE İLETİŞİM

HABER ARA


Gelişmiş Arama

GALERİ

EN ÇOK OKUNANLAR

irangercegi.com

SİTEMİZE ZİYARETLER!

Aktif Ziyaretçi: 6

Toplam Tekil: 326576623
Toplam Çoğul: 503296436
Ehli Sünnet Nedir? Ehli Sünnet denmesinin sebebi ve içeriği.

Ehli Sünnet Nedir? Ehli Sünnet denmesinin sebebi ve içeriği.

Tarih 14 Ocak 2018, 23:38 Editör Yönetici

İhsan hocadan güzel bir yazı..

Hayatın İslâm’a Göre Tayin Edilmesi  Bağlamında Ehl-i Sünnet

İslâm coğrafyası yaklaşık iki asırdır akîdede, ilimde, fikirde sürekli yeni sorunlar üreten bir kriz ikliminde kalmaya mecbur edilmiştir. Siyasî, ictimâî ve iktisadî buhranlara da kaynaklık eden bu iklim, İslâm ümmetini metin ve şerh kitaplarını tarihî vesikalar niyetine okuyup tercüme eden gelenekçilerle, Batı’nın buyurgan aklının etkisinde kadîm’i reddeden modernistler arasında çare aramaya mahkûm etmiştir. İki zıt kutbun “reddiye” zarfında yürüttükleri “karşılıklı itham savaşları”, krizi her geçen gün daha da derinleştirmektedir.
İslâm ümmeti, tarihî süreç içerisinde günümüzdekine benzer krizler yaşamış fakat bunlar ulemânın ilmî birikimimizi ve tarihî tecrübemizi dikkate alarak yaptığı inşa faaliyetleriyle kısa zamanda aşılmıştır.

Farklı medeniyetlerle “tedahül” neticesinde ortaya çıkan zihniyet kirliliğini, vahiy ortamında önce izale sonra ise asla uygun bir surette imar etmek olarak cereyan eden inşa, kriz dönemlerinde Ebû Hanife, İmam Gazzâlî, İmam Rabbânî, Halid Bağdâdî (rahimehumullah) gibi büyük ruhlu Âlimlerin delaletiyle “Ne, niçin, nasıl anlaşılırsa murad-ı ilahiyeye muvafık olur?” sorularına cevap üretmiştir. Tabiûn kuşağından günümüze kadar farklı dönemlerde ve coğrafyalarda yaşayan münşî Âlimlerin ortak özelliği krizi, vahiy ortamında kalarak yönetip-çözmeleridir. Bu durumun kavramsal ve kurumsal karşılığı olan “Ehl-i Sünnet”, tarihin bu en derin krizini aşabilmenin de yegâne yoludur.

Ehl-i Sünnet’in yeniden inşası üzerinde isti’mali fikirde bulunabilmek için önce onun ne olduğunu, Müslümanların neden kendilerini “Sünnî” ya da “Ehl-i Sünnet” kavramlarıyla tanımladıklarını, Ehl-i Sünnet’in hangi alanlarda temsil imkânı bulduğunu, sosyal bir olgunun ürünü mü, yoksa İslâm’ın yekün ifadesi mi olduğunu anlamak gerekir.1

Bazı çağdaş araştırmacılar, Ehl-i Sünnet’in siyasî ve ictimâî gelişmelerin ürünü olduğunu, “bu durumu” algılayacak donanımdan uzak olan ulemânın ise onu İslâm’ın yekün ifadesi olarak görme yanılgısına düştüğünü savunmaktadır.2

Oryantalizm ise, İslâm coğrafyasındaki büyük çoğunluğun Ehl-i Sünnet aidiyetini, İslâm öncesi Arapların kültürleriyle münasebeti çerçevesinde tanımlamış ve bu çerçevede Sünneti, kendi varlık alanından koparıp -Kur’an-ı Kerîm’in hakikati anlayamamanın gerekçesi olarak zikrettiği- atalar geleneğiyle ilişkilendirmiştir. Nitekim Montgomery Watt, göçebe Arapların hayatta karşılaştıkları zorlukları atalarının izinden giderek aşma anlamında kullandıkları “sünnet” kelimesinin, İslâm toplumunda Hz. Peygamber’in Sünnetini takip etme şeklinde tezahür ettiğini söylemiştir.3

Bu kurgu, bazı müslümanları da etkilemiş ve İslâmî nasslarda karşılığı “istikâmet” olarak yer alan “Sünnete ittib┠tam aksi bir içerikte yorumlanmıştır. Bu noktada muasır bir araştırmacı şunları söylemektedir: “Arapların yaşantıları ve kültürlerinde önceden var olan, geçmişten gelenlere bağlılık anlamındaki sünnet telakkisi, dogmatik zihniyetin temsilcisi olan ulemâ tarafından Kitap, Sünnet, Sahâbe ve Tabiûn’a ittibâ şeklinde anlaşılmıştır”. 4
Ehl-i Sünnet’i dogmaların mecmuası olarak gören modernistler, son iki asırda yaşanan tüm krizlerin faturasını ona kesmiştir. Bu yüzden İslâm Ümmetine önerdikleri gelecek tasavvurunun özünde Ehl-i Sünnet’ten kopuş vardır. Nitekim Hasan Hanefî’nin bu çerçevede kaleme aldığı eserlerin bir kısmının adı şu şekildedir: “mine’l-Akîde ila’s-Sevra” (Akideden Devrime); “mine’n-Nassı ila’l-Vâki’” (Nastan Gerçeğe); mine’l-Fenâ ile’l-Bekâ (Yokoluştan Varoluşa); mine’n-Nakl-i ile’l-İbd⒠(Nakilcilikten Yaratıcılığa). Buna göre, akîdeyi, nassı, yokoluşu ve nakilciliği Ehl-i Sünnet; devrimi, gerçeği, varoluşu ve yaratıcılığı modernizm temsil etmektedir.

Merkez meselesini Ehl-i Sünnet’in teşkil edeceği bu yazıda, önce mevzunun kavramsal tahlili yapılacak, ardından çağdaş bir müşkil olarak modernitenin mustagriblerin İslâm algısına etkisi incelenecektir. Son olarak da akîdeden amelî boyuta kadar hayatın her şubesinde “Ehl-i Sünnet’in topyekün inşası nasıl olmalıdır?” sorusuna cevap aranacaktır.

Tarihî Süreç

Ehl-i Sünnet’in 5 kavram olarak ortaya çıkması ile alakalı esasta iki farklı görüş vardır. İslâm ulemâsının benimsediği birinci görüşe göre kavram, Allah Rasûlü’ne ﷺ aittir. Ehl-i Sünnet’in sosyo-politik ortamın ürünü olduğunu iddia eden oryantalistlere ve onlarla fikir birlikteliği içerisinde olan müslüman araştırmacılara göre ise, “sunî” kelimesi ilk olarak hicri dördüncü asırda ya da daha sonraki bir zamanda kullanılmıştır.6

Konu ile alakalı rivayet ve değerlendirmeler birinci görüşü teyit etmektedir. Zira Allah Rasûlü “Fırka-i Naciye (kurtulan fırka)”den bahsettiği bir hadisinde, kendisine yöneltilen soru üzerine kurtulanların, “cemaat”,7 bir başka hadisinde ise, “kendisi ve Ashâbının benimsediği yolda”8 sebat gösterenler olduğunu ifade etmiştir.9 Buna göre “kurtulan”, zarurat-ı diniyye kapsamında değerlendirilen esasları kabul ederek Sahâbe ve sevâd-ı azamın yolu üzerinde olandır.10 Sahâbe de kavramı aynı çerçevede kullanmıştır. Nitekim İbn Abbas ; “Nice yüzlerin ağardığı, nice yüzlerin de karardığı kıyamet gününü düşün.”11 mealindeki ayeti tefsîr ederken, yüzleri ağaranların, “Ehl-i Sünnet ve’l-Cemaat” olacağını belirtmiştir.12 Tabiûndan el-Hasanu’l-Basrî (v.110), Eyyûb es-Sahtiyanî (v.131), etbau’t-tabiînden de Süfyân es-Sevrî (v.161) 13 başta olmak üzere pek çok Âlim Ehl-i Sünnet kavramını aynı anlam çerçevesinde kullanmıştır.

Yukarıdaki ifadeler Ehl-i Sünnet’in Eş’arî ya da Maturîdî tarafından kurulan bir mezheb olduğu yönündeki iddiaları da reddetmektedir. Müctehid İmamların da “münşi” olmadıkları sadece mevcudu tedvin ve beyan ettikleri gerçeğini ifade noktasında İbn Teymiyye şunları söylemektedir: “Ehl-i Sünnet, Ebû Hanife, Malik, Şafî ve Ahmed b. Hanbel yaratılmadan çok önce var olan mezhebin adıdır”.14

Dış unsurların etkisiyle Hz. Osman devrinden itibaren kendini gösteren “fitne”, kısa zamanda Haricilik, Şîa ve Mutezile gibi isimlerle kurumsal bir hüviyet kazanınca15 büyük kopuşun ardından geride, ümmet yapısı içerisinde kalan bütünü kayıtlarla ifade etme ihtiyacı ortaya çıktı. Sünnetin bid’atin, cemaatin de bölünmenin karşıtı olması, Ehl-i Sünnet’in İslâm’ın rükünlerini koruyan, ana bünyesine dahil olmayan unsurları da dışarıda bırakan bir kavram olarak iştihar (şöhret bulması) etmesine zemin hazırladı. Yani Sünnet ve cemaat kavramları İslâm’ın ne olduğunu beyan etmenin yanında, İslâm içerisinde farklı temayüllerle temayüz eden Harici, Şîa, Rafizî ve Kaderî gibi siyasî ve akidevî kopuş ve oluşların da hangi hususlarda inhiraf içerisinde olduklarını tespit etti.

İlerleyen yıllarda fitne ve bid’at, akidevî ve ictimâî anlamda bir karışıklığı ve karşıtlığı anlatırken; Sünnet Allah Rasûlü gibi inanıp yaşamayı, cemaat ise ayrılmadan bütün içerisinde kalmayı ifade etti. Sünnet ve cemaatin; bid’at ve fitneyle tam bir zıddıyet içerisinde olması tarih boyu devam etti ve hâdise literatüre “Ehl-i Sünnet” ve “Ehl-i Bid’at” mezhepler olarak geçti. Modernist Müslümanlar tarafından ötekileştirme olarak algılanıp eleştirilen bu tasnif, insanların hangi ölçüleri esas almaları durumunda müstakim olabileceklerini, nerede, niçin yer almaları gerektiğini belirlemelerine katkı sağladı.
Yukarıdaki ifadelerin bir hülasası olarak Ehl-i Sünnet’i, Kur’an-ı Kerîm ve Sünnet bütünlüğü içerisinde şekillenen, Sahâbe tarafından da yaşanarak temessül eden “müesses İslâm” olarak tarif etmek mümkündür. Nitekim Müctehid imamların kelam ve fıkıh meclislerindeki inşaî beyanlarından Ehl-i Sünnet’in İslâm içinde bir bölünme olmadığı, bilakis hayatı Kur’an ve Sünnet’e göre tayin etmek olduğu anlaşılmaktadır. Bu durum, Ehl-i Sünnet’in vaz-ı cedide karşı devam-ı hal için yapılan keşf-i kadîm olduğu yönündeki tezi desteklemektedir.
Bu anlamda “Ehl-i Sünnet”, fırkalar mahşerine dönen İslâm coğrafyasında hangi esaslar dahilinde Müslümanca var olunabileceğinin adresi olmuştur. Bu yüzden o, İslâm içerisinde yeni bir oluşumun adı değil, İslâm’a nisbet edilen inanış sistemleri içerisinde ya da “alternatif İslâmlar” arasında Allah’ın indirdiği dinin kendisidir. Bu durumda Ehl-i Sünnet’i sosyo-politik şartların ürünü olarak göstermek, mevcudu gerçeğe aykırı bir şekilde tanımlamak olur.

Akideden Ameli Hayata Ehl-i Sünnet

Allah Rasûlü’nün ﷺ dini tebliğ ettiği ilk dönemdeki İslâm algısı etrafında oluşturulan akidevî riskler, Ehl-i Sünnet kavramının iştihar döneminde de benzer yoğunlukta olmuştur. Müşrik kültür havzalarında üretilen ideolojilerin ihtiva ettiği tehlikeler müstakim Âlimlerin Allah Rasûlü’nün ve Ashâbının16 Sahîh tevhit tasavvurunu esas alarak geliştirdikleri risk analizi yöntemleriyle tasfiye edilmiştir. Bu yüzden Ehl-i Sünnet kavramı ilk olarak akide alanında iştihar etmiş, zamanla Hanefîlik, Malikîlik, Şafîlik, Hanbelîlik gibi amelî mezhepleri de içine alarak, “fırâk-ı dâlle/sapık hareketler’e” karşı “vahyedilen İslâm”ın müesses hali olmuştur. Bu müesses hal neticesinde Kur’an’ı murad-ı ilahiye göre anlama faailiyeti tefsîr, Sünnet’i muhafaza ve rivayet etmek hadis, tafsîlî delillerden ameli şer’î hükümleri bulup çıkarmak fıkıh, imanın mahiyetine dair kabuller ve düşünceler de kelam başlıkları altında teşekkül etmiştir. Zamanla ilim merkezleri kurumsal kimlik kazandı ve İslâmî disiplinler kökleşti. Ulemâ halkla nass, devletle nass, harici siyasetle nass arasında nasstan hareketle çözüm ve çareler üretti. Ehl-i Sünnet ilmi disiplinlerle, fıkha, tefsîre, kelama, fikre, sanata, mimariye, şiire ve nesire dönüşerek hayatın her şubesinde muşahhas bir hal aldı.

Ehl-i Sünnet, belli bir zümrenin adı olmaktan ziyade İslâm’ın yekün ifadesi olduğuna, bunun da fıkıh, tefsîr, kelam, hadis, edebiyat, mimari gibi temel İslâmî disiplinlerde ve ictimâî hayatta farklı temsil alanları oluşturduğuna göre akidede ya da tefsîrde “Ehl-i Sünnet’e göre… “diye başlayan bir ifade “İslâm’a göre….” şeklinde başlayan bir ibareyle ayniyet arz etmektedir. Zira bu şekilde başlayan her hüküm Kur’an ve Sünnet’ten neşet eden, Sahâbe tarafından uygulanma imkânı bulan bir rüknün arzıdır. Ehl-i Sünnet’e göre diye başlayan ifadeler aslında “münzel dine göre…” şeklinde anlaşılmalıdır. Bu durumu yanıltıcı bir beyan olarak görmek ya bir algı yanılması ya da şuur kaybıdır.

Ehl-i Sünnet’in İttifak Noktaları

Ehl-i Sünnet’e mensup Müctehidlerin, asılda aynı olmakla beraber ictihadi hususlarda farklı mütalaalara sahip olmalarını onun standart bir öğretisinin olmadığına gerekçe yapmak ya iradî bir yönlendirmeden ya da adem-i vukufiyetten kaynaklanmaktadır.

Ehl-i Sünnet ulemâsının Kur’an ve Sünnet çerçevesinde belirlediği esaslar, neyin “tekfir” mevzuu olacağı ya da olmayacağını beyan ederek ümmet arasındaki “temel ihtilaf alanlarını” ortadan kaldırmıştır. Abdulkâhir el-Bağdâdî, kimin “Sünnî” addedileceğini belirtme sadedinde bu esasları şu şekilde hülasa etmektedir: “Âlemin hadis olduğunu, onu yaratanın birliğini, kadîm oluşunu, sıfatlarını, adaletini, hikmetini, hiçbir şeye benzemediğini kabul eden; Allah Rasûlü’nün ﷺ nübüvvetine, onun evrensel olduğuna, şeriatının ebediliğine, getirdiği her esasın hakikat olduğuna, Kur’an-ı Kerîm’in şer’î hükümlere kaynaklık ettiğine, Kabe’nin namaz için kıble olduğuna inanan ve bu inanca -kişiyi küfre sürükleyecek- bidat karıştırmayan mümine Sünnî denir.”

Ehl-i Sünnet – Sünnet İlişkisi

Şîa, Mutezile, Havaric gibi Ehl-i Sünnet dışı mezheblerin Sünnet’e tabi olma noktasında Ehl-i Sünnet’ten farklı olmadıklarını, dolayısıyla Sünnet’e bağlılık iddiasının Ehl-i Sünnet’le sınırlandırılmasının doğru olmadığını söylemek pek çok yanıltıcı bilgiler ihtiva etmektedir. Zira söz konusu fırkalardan günümüzde en etkin olanı Şîa, hadisleri Sahâbe üzerinden reddetmiş, pek çok Sahâbiyi de tekfir ederek onların rivayetlerine itibar etmemiştir. Aynı durum Mutezile’yi teşkil eden isimler için de söz konusudur. Nitekim direkt olarak hadisleri reddedemeyen Mutezile en fazla hadis rivayet eden Sahâbileri yalancılıkla itham etmiştir.
Ehl-i Sünnet’in Allah Rasûlü’nün ﷺ Sünnetini takip eden büyük çoğunluk olduğu gerçeğini yanıltıcı bulan kimi araştırmacılar arasında bazı hadisçilerin de yer alması düşündürücüdür.

MODERN MÜŞKİL

Ortaya çıkan ya da çıkacak olan sorunları Kur’an ve Sünnet’i esas alarak çözen, böylece de “Sahîh İslâm’ın” sürekliliğini temin eden Ehl-i Sünnet, ana bünyeyi muhafaza ederek sürekli bir var oluşu hedefler, hayatı, Kur’an ve Sünnet’e göre tayin eder. Bu yüzden İslâm’ın ne olduğunu ya da ne olmadığını anlayabilmek için ulemânın İslâm kelimesine düştüğü “Sünnet” ve “Cemaat” kayıtları her dönemde olduğu gibi günümüzde de hayati bir önemi haizdir.

Ehl-i Sünnet, dış unsurları tasfiye etmeyi, inşanın hareket noktası olarak kabul eder. Bu yüzden onun önerdiği var oluşla modernitenin benimsediği sentez esasta birbirinden farklıdır. Birincisi İslâm ümmetinin medenî birikimi ve tarihî tecrübesi içerisinde inşayı/var oluşu önerirken, ikincisi tedahülü tavsiye eder.
İnşa ve tedahül Hz. Ali döneminden itibaren devam eden iki esas ameliyedir. Dolayısıyla mevzunun vuzuha kavuşması için inşa gibi, “fırak-ı dalle”nin ameliyesi olan tedahülün de günümüzde neye karşılık geldiğini ve bu karşılığın nasıl oluştuğunu bilmek gerekir.
Kökleri itibariyle Batı’ya ait olan ya da Batı’da kurgulanıp İslâm coğrafyasına uyarlanan modernizm, tedahülün muasır versiyonudur. Batı’ya ait bir kurgunun İslâm’a uyarlanması, mevcut krizleri çözüp inşaî ruhu uyandırma yerine ilmî ve fikrî enkazlara yeni harabeler eklemiştir. Batı, kurgusunu İslâm coğrafyasına uyarlarken İslâm’ı iman, ahlak ve ibadet esaslarından mürekkeb bir din olarak tanımlamış; Müslümanların siyasî, iktisadî ve ictimâî hususlardaki eserlerini ilgili alanların müzelerinde ya da kütüphanelerinde sergilenecek tarihî unsurlar olarak göstermiştir.

Batılılar, Mısır gibi İslâm ülkelerinde uyguladıkları eğitim sistemi vasıtasıyla -büyük çoğunluk tarafından- İslâm’ın sadece belli ibadet, zikir ve ahlak nazariyelerinden ibaret bir din, Kur’an-ı Kerîm’in de teberrük için okunan bir kitap olarak algılanmasını başarmışlardır. Nitekim modern dönem İslâm tasavvurlarından dinin hukuk, siyaset, edebiyat, sanat gibi siyasî ve sinaî boyutları hazfedilmiştir. Böylece iktisat, siyaset, eğitim nazariyelerinin yegane mimarlarının Batılılar olduğu, bu yüzden müslüman Âlimlerin onları taklit etmekten başka çareleri olmadığı hissi uyandırılmıştır. Okullarda İslâm’ın ana mevzuları yerine -müsteşriklerin uydurduğu iftiralara dayalı- şüpheler esas konular olarak okutulmuştur. Dünyaya, medeniyeti Romalıların, insan haklarını Fransız devrimcilerin, demokrasiyi de İngiliz halkının hediye ettiği, buna mukabil, İslâm’ın “kadın’ı erkeğin yarısı gören, ona yalnızca ev ortamında bir yaşam vaat eden, zekât ve öşürle insanların bir kısmının gelirini diğerlerine dağıtan, hırsızın elini kesen” bir sistem önerdiği, bununla da günümüz dünya sistemleri içerisinde yer almasının imkânsız olduğu telkin edilmiştir. İslâm Medeniyeti’ni kendi varlık ortamında öğrenme imkânı bulamayan modernist müslümanlar Batı’nın toplumsal kölelik sistemini sürekli kılabilmek için, kendi sistemini mutlak doğru kabul ederek geliştirdiği mücadele tarzını ıslahat reçetesi olarak benimsemiştir. Sonuçta göremeyen, düşünemeyen, doğruları ancak Batı’nın değer yargıları üzerinden belirleyen, İslâm adına sadece tartışılan ya da Batılıların eleştiri için gündemde tuttuğu konuları bilen bir nesil oluşmuştur.

İslâm medeniyetine karşı güven krizi yaşayan bazı müslüman araştırmacılarda Batı’nın kıstaslarını esas alarak İslâm’ı okuma iştiyakı oluşmuştur. Bu çerçevede yakın tarihte, Batı düşüncesini eskinin tam aksi istikâmette kurgulayan Descartes (ö.1650), Spinoza (ö.1677), Kant (ö.1804) ve Hegel (ö.1831) gibi hür olduğunu zannettikleri isimler aramışlardır. Batı’nın her yaptığını doğru kabul etmekten ya da bir şeyin doğru olabilmesi için Batı ile ayniyet arz etmesi gerektiği inancından kaynaklanan bu arayış, müslüman modernisti meselenin esas problemini görmekten mahrum bırakmıştır. Bu yüzden modernist, Mustafa Sabri Efendi, İmam Kevserî, Yusuf ed-Dicvî gibi Âlimleri varlık alanlarının tam aksi istikâmetinde yani kriz üretme merkezinde görür ve onlardan istifade edemez. Onun nazarında Keşmirî’nin söyledikleri lisans düzeyindeki bir oryantalistin ifadeleri kadar önem arz etmez. Bu yüzden Arap olmayan ilahiyatçılar Batı dillerini öğrenebilmek için yoğun gayret sarf etmektedirler.
Batı intelijansiyası, düşünceyi kilisenin baskısından kurtarabilmek için farklı modeller inşa etmek zorundaydı. Zira mevcut dini yapı, ıslah kabul etmediğinden sorunları ancak onu reddederek azaltmış olacaktı. Fakat İslâm Sahîh bir din olduğundan tarihî süreçte yaşanan krizler yeniden ona dönmek suretiyle aşılabilmiştir. Nitekim Ehl-i Sünnet’e mensup büyük münşiler kriz ortamlarında, -yaşadıkları zamanı da dikkate alarak- Kur’an ve Sünnet’i yeniden okumuşlardır. Bu yüzden hale çare arayan Hegel eskiyi reddeder, Şeyhü’l-İslâm Mustafa Sabri Efendi ise kadîm’i yeniden okur. Hadisenin bu boyutundan mahrum bir araştırmacı, Hegel’in kayıtlı olduğu düşünce kulübünde Şeyhü’l-İslâm’ı bulamayınca o ve emsalinin tefekkürünü inkâr eder. Bizdeki redd-i kadîmi’n özünde bu nev’i bir aramadan kaynaklanan yanılgı vardır.

Müstakim ilim adamları mutlak doğruların yalnız Kur’an’a ve Sünnet’e ait olduğuna inandıklarından entelektüel birikimlerini de onları anlamaya adamışlar ve neticede bağımsız düşünürler olmaktan ziyade vahiy ortamında vahye bağlı mütefekkirler olmayı tercih etmişlerdir. Bu tercihi imanlarının bir gereği olarak yapmışlardır. Bu yüzden onları esasta birbirinden farklı şeyler söyleyenler olarak düşünmek var oluşlarına aykırıdır.

Batı düşüncesini İslâm coğrafyası şartlarında tercüme edip yeniden üretme ödevini üstlenen modernistler bu ameliyeleriyle şunu da telkin etmektedirler: Her şeyin en doğrusu Batı’ya aittir. Dolayısıyla ona entegre olmak tercih edilecek tek yoldur.

Modernistlerin telkini neticesinde mustagribler arasında üç ayrı algı oluşmuştur. Birinci bütünüyle dini reddetmiştir. İkincisi İslâm’ı, Batı’nın tayin ettiği anlama disiplini çerçevesinde iman, ibadet ve ahlaktan müteşekkil bir din olarak algılamış,aklı esas alarak dini yenilenmeyi savunmuştur. Dini devletten ya da devleti dinden ayırmıştır. Üçüncüsü ise İslâm’ı bir bütün olarak kabul etmiş fakat Batı’nın tenkitine maruz kalan recm, el kesme cezası, başörtüsü gibi hususları farklı yöntemlerle reddetme yoluna gitmiştir.

Ehl-i Sünnet, dış unsurların tedahülü ile yaşanan ayrışma karşısında hayatı İslâm’a göre tayin etme ödevini modernite karşısında da yaptı. Fakat oryantalist propagandanın etkisiyle varlık alanı, ya sınırlandı ya da yokluğa mahkûm edildi. Ana başlıkta üç, alt başlıklarda ise pek çok fırkaya ayrılan modern dönemdeki parçalanma Hz. Ali sonrası başlayan kırılmayla benzerlik arz etmektedir. Bu durumda, vahiy ortamında kalarak akideden amelî alana kadar hayatı İslâm’a göre yeniden tayin etme zorunluluğu hâsıl olmuştur.

Yeniden İnşa

Bugün bütün İslâm ülkelerinde, eğitim sistemleri, yönetim biçimleri, siyasî oluşumlar, iktisadî kurumlar, sanatsal aktiviteler, giyim tarzları, tüketim kriterleri esasta Batı’ya aittir. Ehl-i Sünnet, hayatın her şubesinde müessir olma refleksine ve kriz dönemlerinde yeniden İslâm’a dönüşün tecrübesine sahip olması hasebiyle bugün yeniden okunmalıdır. Bunun ilk adımı “tevhid”in muhtevasını tahlil etmek olmalıdır.

Ehl-i Sünnet varlığını iki rükün üzerine bina eder: “Lailahe illelah Muhammed Rasûlüllah.” Müslüman birinciyle bütün ilahları reddeder, ulûhiyeti, rubûbiyeti, iradeyi, hâkimiyeti sadece Allah Teâlâ’ya tahsis eder. Bu şekilde iman eden bir müminin hayatında vahiyden korunmuş bölgeler olmaz. O, akidede, amelde, ahlakta, siyasî duruşta, yaşayışta topyekun müslümandır ve İslâm, hayatının her şubesinde müessirdir. İkincisiyle ise islamın hayata tatbik ve tayininin nasıl olacağını ilan ve izhar eder.

Ehl-i Sünnet amelden mücerret bir iman nazariyesi değildir. Bu yüzden müslüman kimliğinin oluşması sürecinde akideyi ibadet ve fiilî var oluş takip eder. Yani o, ne tek başına akidevî bir nazireye ne de sadece ibadetler mecmuasıdır. Eğer bir mümin akidede ve ibadette müslümanca davranıyor, siyasî ve ictimâî hak ve sorumluluklarında ihtiyarî olarak modern zihniyeti benimsiyorsa fiilî olarak İslâm’ın varlığına dahil olmamış kabul edilir. Bu nev’î insanlar modern toplum içerisinde varlıklarını sürdüren nazariyât müslümanlarıdır. Hayatları gibi duygularını da modern toplumun iniş ve çıkışlarına göre belirlerler. Mesela faizi bir realite olarak gören ve bu doğrultuda ticari işlemler yapan müslümanın sevincine ve hüznüne faizdeki iniş ve çıkışlar tesir eder. Dolayısıyla nazariyât müslümanı, kapitalist ya da sosyalist sistemi savunacak, onun için sevinecek ve üzülecektir. Entelektüel birikimini, tecrübesini hep onun daha iyi olması için harcayacaktır. Böyle bir inanış, parçacı olduğu gibi İslâm toplum yapısının oluşmasını da geciktirecektir.

Allah Rasûlü’nün İslâm’ın cahilliyye kültürü ile sentezini reddetmesi gibi, Ehl-i Sünnet de modern zihniyetle tedahüle karşı çıkar.

Ehl-i Sünnet vatanda, ırkta, renkte ve dilde birlikteliğe karşı, akide ve amelde vahdeti önerir. Her toplumu, farklı renk, ırk, dil ve kültürleri içerisinde Müslüman olarak yeniden var eder. Ona, adı ümmet olan yeni bir kimlik verir. Kesrette vahdeti gerçekleştirir.

Ehl-i Sünnet, insanı, şehvet gibi hayvanlarla ortak olan hususiyeti yerine iman ve ahlak gibi sadece ona has olan özellikleriyle yüceltir.Ehl-i Sünnet’in modern değerlerle iç içe olmayı reddetmesi, onların varlığını dikkate almaması şeklinde anlaşılmamalıdır. Bugün bir medresede sanayi devrimi öncesi zamanlarda yazılan “muhalled” eserleri, dünyadaki değişimi görmeden okumak, Ehl-i Sünnet’in değil onu temsil makamında olduğunu zanneden insanların zafiyetidir. Aslında bu durum dolaylı olarak modernizme hizmet etmektedir. Zira böyle bir din modern zamanda yaşayan bir insan için müesses bir nizam olmaktan ziyade tarihî değere sahip bir mefhum olarak algılanacaktır. İki asırdır pek çok yerde medreselerin ibare okuma ve tercüme etme merkezleri olarak faaliyet göstermesi aslında modernizmin planlayıcılarının da hedeflediği bir durumdur. İman, ibadet ve ahlak konularını ihtiva eden “ilmihal” literatürünün imamların da “başvuru kitabı” haline dönüştürülmesi bu planın bir parçasıdır. Bununla İslâm’ın, kul ile Allah arasında bir alana hapsedildiği dolayısıyla siyasî, ictimâî ve iktisadî boyutlarının olmadığı ezberletilmektedir. Gerçekte ise Ehl-i Sünnet, fıkıh disipliniyle vahiy kıstasını esas alır ve fertten cemiyete, evden devlete bütün bir hayatın sorunlarını çözmeye talip olur. Bunu da her dönemde metin, şerh, haşiye, talik başlıkları altında eser telif eden fakihlerle pratik çözümlere dönüştürür. Ictihad Sahâbilerden günümüze kadar vahyi idrak edip hayata tatbik etme ameliyesi olarak bu şekilde tahakkuk etmiştir. Leknevî, Keşmîrî, Kandehlevî, Mustafa Sabri Efendi, Kevserî (rahimehumullah) gibi ulu hocaların telakkileri de bu minvaldedir. Yani ders halkalarını ve telif edilecek eserleri, Nusûs-u İslâmiyyeyi ve mütûn-u mübâreke’yi müesses kaideler çerçevesinde anlayacak ve bugüne aktaracak bir yapıda yeniden inşa etmek kaçınılmazdır. Bunun başarılmasıyla redd-i kadîm ve Gelenekcilik, târihî birer vâkıa haline dönüşecek ve Ehl-i Sünnet müessir olacaktır

   Sonuç olarak, Ehl-i Sünnet, akideyle başlayan, tefekkür ve amelle bir bütüne dönüşen bir var oluştur. Akidede, fıkıhta, düşüncede, sanatta, edebiyatta, siyasette, iktisatta… hasılı cemiyetin her şubesinde İslâm’ın hayatı tayin etmesidir. Bu tayin ediş ne ideoloji, ne yeni bir mezheb, ne de meşreptir. Sadece İslâm’ı her zaman ve mekânda hayatı yönetebilecek şekilde yeniden okumaktır. Bu anlamda Ehl-i Sünnet, Keşmirî ve Kevserî’de ilim, Necip Fazıl’da fikir, Ali Haydar Efendi’de zühd, II. Abdulhamîd’te siyaset, İmam Şamil’de cihad, Hasan el Bennâ’da aksiyon olarak tezahür eder.

DİPNOTLAR

[1] Bu sorular farklı kültür havzalarında neş-u nemâ bulan zihniyetler tarafından birbirine tam aksi içerikte anlaşılma riskine sahiptir.
[2] Mehmet Evkuran, Sünni Paradigmayı Anlamak, Ankara Okulu, Ankara, 2005, s.99.
[3] W. Montgomery Watt, Modern Dünyada İslâm Vahyi, (ter. Mehmet S. Aydın), Hülbe Yay., Ankara, 1982, s.56-57.
[4] Kısmi tasarruf yapılarak alınmıştır. Sönmez Kutlu, İslâm Düşüncesinde Tarihsel Din Söylemleri Olgusu, İslâmiyât Dergisi, IV, Ankara, 2001, sy.4, s.27-28.
[5] Bk. Ebû İshak İbrahim b. Musa eş-Şâtibî, el-İ’tisâm, Beyrût, 1997, II, s.509.
[6] W. Montgomery Watt ve Zeki Necib Mahmud’un değerlendirmeleri için bk. Watt, İslâm Düşüncesinin Teşekkül Devri, s.358; Dâru’n-Nedveti’l ‘Alimiyye, el-Mavsûatü’l-Müyessere fî’l-Edyân-i ve’l-Mezâhib, Riyad, 1424, II, s.979.
[7] İbn Mâce, Fiten, 17.
[8] Tirmzî, Îman, 18.
[9] Eş-Şâtibî, a.g.e., II, s.458-538; Kevserî, a.g.e., s.5-7.
[10] Muhammed Zahid Kevserî, İftiraku’l-Ümmeti ala’l-Firak, (İsferâyinî’nin et-Tabsîr-u fi’d-Din adlı kitabının mukaddimesi), Kahire, ty., s.6.
[11] Âl-i İmran: 106.
[12] Abdullah Muhammed b. Ahmed el-Kurtubî, el-Câmi’u li Ahkâmi’l Kur’an, Beyrût, 2000, IV, s.107.
[13] Celalüddin es-Suyûtî, Miftâhu’l-Cenneti fî’l-İhticâci bi’s-Sünne, Mısır, ty., s.46; Ebû’l-Ferec İbnu’l-Cevzî, Telbîsu İblîs, İskenderiyye, ty., s.9- 10.
[14] İbn Teymiyye, Minhâcu’s-Sünneti’n-Nebeviyye, Dâru’l-Hadîs, Kahire, 2004, II, s.266.
[15] Muhammed Abdurrahman el-Mubârekfûrî, Tuhfetü’l-Ehvezî, Kahire, 2001, VII, s.54; Kevserî, a.g.e., s.4.
[16] Bakara: 137.


İhsan Şenocak

Bu haber 641 defa okunmuştur.

Delicious  Facebook  FriendFeed  Twitter  Google  StubmleUpon  Digg  Netvibes  Reddit




DR. İHSAN ŞENOCAK

İslam Düşmanlığıyla Maruf Gazetenin "Sebbiye Memuru" Ahmet Hakan'a!

İslam Düşmanlığıyla Maruf Gazetenin İslam Düşmanlığıyla Maruf Gazetenin "Sebbiye Memuru" Ahmet Hakan'a!

Dr. İhsan Şenocak Sünneti Seniyye Ve Dindeki Yeri (Tam Video)

Dr. İhsan Şenocak Sünneti Seniyye Ve Dindeki Yeri (Tam Video) Dr. İhsan Şenocak Sünneti Seniyye Ve Dindeki Yeri ; Serdar Tuncer İle Başka Şeyler 18.02.2016

(c) 2014 - 2016 Bu web sitemizle biz kesinlikle bir inanca ve kişilere saldırı yapmıyoruz. Bu tamamen inandığımız değerlere, inanca saldıran bir zihniyeti deşifre ve bilgilendirme amacıyla, kaynak ve yorumlara dayalı özgür ifadenin savunulduğu bir web sitesidir. Olmamasını düşündüğünüz sayfa ve nedenlerini bize göndermeniz halinde, değerlendirip gerekli işlemi yapacağımızıda buradan bildiririz. Kaynak göstermek şartıyla alıntılar yapılabilinir! Reddiyeler.com - Ehli sünnet itikadı üzerine yazılan faydalı yazılar..
RSS Kaynağı | Yazar Girişi | Yazarlık Başvurusu

Alt Yapı: MyDesign - Dizayn ve Hosting: Ri-Mer Bilişim